Legionella ontstaat in een drinkwaterinstallatie wanneer de bacterie Legionella pneumophila de kans krijgt om zich te vermenigvuldigen in stilstaand of lauwwarm water. De bacterie is van nature aanwezig in kleine hoeveelheden in oppervlaktewater en leidingwater, maar wordt pas gevaarlijk zodra de omstandigheden in een installatie haar groei bevorderen. In dit artikel beantwoorden we de belangrijkste vragen over legionellarisico’s, wettelijke verplichtingen en preventie in bedrijfspanden.
Onder welke omstandigheden groeit legionella het snelst?
Legionella groeit het snelst bij watertemperaturen tussen 25°C en 50°C, met een optimum rond de 37°C. Stilstaand water en de aanwezigheid van biofilm, kalk of roest in leidingen versnellen die groei verder. Buiten dit temperatuurbereik is de bacterie veel minder actief: onder 20°C groeit ze nauwelijks en boven 60°C sterft ze af.
Naast temperatuur spelen twee andere factoren een grote rol. Stilstand is een van de belangrijkste risicofactoren: water dat lang in leidingen blijft staan, verliest chloor en biedt de bacterie de tijd om zich te nestelen. Biofilm, een laagje organisch materiaal op de binnenwand van leidingen, fungeert als voedingsbron en beschermingslaag voor legionella. Kalk en corrosie versterken dit effect, omdat ze een ruw oppervlak creëren waarop biofilm makkelijker hecht.
Voor bedrijfspanden betekent dit dat periodes van lage bezetting, zoals vakanties of tijdelijke sluiting, het risico aanzienlijk verhogen. Water dat dagenlang stilstaat in leidingen op kamertemperatuur is een ideale omgeving voor legionellagroei.
Welke plekken in een drinkwaterinstallatie zijn het meest risicovol?
De meest risicovolle plekken in een drinkwaterinstallatie zijn dode leidingdelen, zelden gebruikte kranen, boilers die water bewaren op een te lage temperatuur en koeltorens of vernevelaars. Dit zijn locaties waar water lang stilstaat of waar de temperatuur structureel in het gevaarlijke bereik van 25 tot 50°C valt.
In de praktijk zien we de hoogste risico’s op deze specifieke plekken:
- Dode leidingstukken (doodlopende leidingen): gedeelten van het leidingnet die niet meer actief in gebruik zijn, maar nog wel watervoerend zijn.
- Zelden gebruikte tappunten: kranen, douches of fonteinen die wekenlang niet worden gebruikt, zoals in vergaderruimtes of personeelstoiletten met wisselende bezetting.
- Boilers en warmwateraccumulatoren: wanneer de instelling te laag is of de thermostaat niet goed functioneert, kan water te lang op een gevaarlijke temperatuur blijven.
- Flexibele slangen en kunststof leidingen: bepaalde materialen bevorderen biofilmvorming meer dan metalen leidingen.
- Koeltorens en bevochtigers: relevant voor grotere bedrijfspanden met klimaatinstallaties die water verstuiven.
Het is verstandig om bij elke verbouwing of uitbreiding van een waterinstallatie goed te letten op het vermijden van doodlopende leidingen. Een vakkundige installateur houdt hier standaard rekening mee.
Hoe verspreidt legionella zich van water naar mensen?
Legionella verspreidt zich via het inademen van kleine waterdruppeltjes, ook wel aerosolen genoemd, die de bacterie bevatten. Besmetting via het drinken van besmet water is niet gevaarlijk, omdat de bacterie via de maag niet tot infectie leidt. Het risico zit uitsluitend in het inademen van fijn verneveld water dat diep in de longen doordringt.
Bronnen van deze aerosolen in een bedrijfspand zijn onder andere douches, kranen met een straalregelaar, whirlpools, fonteinen en nevelinstallaties voor luchtbevochtiging. Douches vormen het grootste risico, omdat ze water fijn vernevelen en mensen er langdurig aan worden blootgesteld. Mensen met een verzwakt immuunsysteem, ouderen en rokers lopen een verhoogd risico op de veteranenziekte (legionellose), de longontsteking die legionella kan veroorzaken.
Belangrijk om te weten: niet iedereen die in contact komt met besmette aerosolen wordt ziek. De bacterieconcentratie, de blootstellingsduur en de gezondheid van de persoon bepalen samen of een infectie ontstaat.
Wat zijn de wettelijke verplichtingen voor legionellabeheersing in bedrijfspanden?
In Nederland zijn eigenaren en beheerders van collectieve drinkwaterinstallaties in bedrijfspanden wettelijk verplicht om legionellarisico’s te beheersen. Dit is vastgelegd in het Drinkwaterbesluit. De verplichting geldt voor panden waar water collectief wordt aangeboden aan meerdere gebruikers, zoals hotels, sportfaciliteiten, kantoren met meerdere huurders en zorginstellingen.
De wettelijke verplichtingen omvatten concreet:
- Risicoanalyse (RA): een beoordeling van de installatie om risicoplekken in kaart te brengen.
- Beheersplan: een schriftelijk plan met maatregelen om de geïdentificeerde risico’s te beheersen.
- Logboek: het bijhouden van alle uitgevoerde beheersmaatregelen, temperatuurmetingen en spoelacties.
- Periodieke temperatuurcontroles: warm water moet bij het tappunt minimaal 55°C bereiken; koud water moet onder de 25°C blijven.
- Periodiek spoelen: zelden gebruikte tappunten moeten regelmatig worden doorgespoeld.
De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) houdt toezicht op de naleving. Bij overtreding riskeer je als eigenaar een bestuurlijke boete of dwangsom. Het is verstandig om je verplichtingen goed te kennen en te documenteren, zeker als je een pand beheert met wisselende bezetting.
Hoe voorkom je legionellagroei in een bestaande waterinstallatie?
Legionellagroei in een bestaande waterinstallatie voorkom je door drie dingen consequent te doen: de watertemperatuur buiten het gevaarlijke bereik houden, stilstand van water vermijden en de installatie regelmatig laten inspecteren. Dit zijn de meest effectieve maatregelen die je direct kunt toepassen.
Praktische stappen die je kunt nemen:
- Stel de boiler in op minimaal 60°C en zorg dat warm water bij het tappunt minimaal 55°C bereikt.
- Spoel zelden gebruikte kranen en douches wekelijks door gedurende minimaal twee minuten.
- Verwijder doodlopende leidingen bij de eerstvolgende renovatie of aanpassing van de installatie.
- Vervang straalregelaars en douchekoppen regelmatig, omdat biofilm zich hier snel ophoopt.
- Laat de installatie periodiek inspecteren door een gecertificeerde installateur die temperatuurmetingen uitvoert en het logboek bijhoudt.
- Neem bij langdurige sluiting preventieve maatregelen, zoals het volledig aftappen van leidingen of het intensief doorspoelen bij heropening.
Preventie is altijd goedkoper dan herstel. Een goed onderhouden waterinstallatie beschermt niet alleen de gezondheid van iedereen in je pand, maar voorkomt ook juridische en financiële problemen als gevolg van een legionellabesmetting.
Hoe wij helpen met legionellapreventie en loodgieterswerk
Wij verzorgen bij Verhoeven Installaties het volledige loodgieterswerk en sanitair als onderdeel van ons integrale installatiepakket. Dat betekent dat we niet alleen een nieuwe leiding aanleggen of een boiler vervangen, maar ook direct meekijken naar risicofactoren zoals doodlopende leidingen, onjuiste temperatuurinstellingen en verouderde materialen. Zo pakken we legionellarisico’s aan bij de bron, zonder dat jij als ondernemer zelf de technische details hoeft bij te houden.
Of het nu gaat om een periodieke inspectie, het aanpassen van een bestaande waterinstallatie of het opstellen van een beheersplan: we denken met je mee en handelen concreet. Neem contact met ons op via onze contactpagina en we kijken samen naar de situatie in jouw pand.